Ένας αντίλογος στον φιλοσοφικό λόγο του κ. Μάνου Δανέζη.

 

Κύριε Μάνο Δανέζη, σε μια εποχή που όλα πρέπει να είναι στο φως, επιτρέψτε μου να επικοινωνήσω με αμεσότητα και δημόσια (διαδικτυακά) μαζί σας, γράφοντας έναν αντίλογο στο δικό σας φιλοσοφικό λόγο, όπως τον έχετε εξάγει μέσα από την επιστήμη που υπηρετείτε, την επιστήμη της αστροφυσικής.

Η προσπάθεια που καταβάλλετε, μαζί με τον επίσης λαμπρό επιστήμονα και φίλο σας, κ. Στράτο Θεοδοσίου, για αλλαγή πολιτισμικού παραδείγματος, με άλλα λόγια για επαναχτίσιμο, σε ένα ανώτερο επίπεδο, του καταρρέοντος δυτικού πολιτισμού είναι έντονη, επίπονη και έως κάποιου σημείου επαινετή.

Για όσους δε γνωρίζουν τις επιστημονικές-φιλοσοφικές σας θέσεις, κάνω εδώ μια μικρή εισαγωγή, προσπαθώντας να μην παραλείψω τίποτα από τα ουσιώδη.

Το κύριο μήνυμα της κοσμοθεώρησής σας είναι ότι το Υλικό Σύμπαν, όπως μας αποκαλύφθηκε μέσα από τη θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν, σε συνδυασμό με την κβαντική, είναι εντελώς διαφορετικό από αυτό που αντιλαμβάνονται οι αισθήσεις μας.

Είναι από πολλά χρόνια γνωστό, το τονίζετε και εσείς, ότι οι αισθήσεις μας συλλαμβάνουν ένα μέρος μόνον της φυσικής πραγματικότητας. Οι δύο κυρίαρχες αισθήσεις, οι οποίες διαμορφώνουν την πραγματικότητά μας, είναι “επιλεκτικές”. Η όραση αντιλαμβάνεται ένα μικρό μέρος από το πλήρες φάσμα του φωτός, η ακοή μας ένα μικρό μέρος από το πλήρες φάσμα του ήχου. Κατά συνέπεια η εικόνα της φυσικής/υλικής πραγματικότητας που σχηματίζεται στον εγκέφαλό μας δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Είναι, ας το πούμε, “πλαστή”, ψευδαισθησιακή, ένα matrix το οποίο μας εμποδίζει να αντιληφθούμε το “καθ’ ολοκληρίαν” Υλικό Σύμπαν.

Τονίζετε επίσης ότι αντιλαμβανόμεθα μόνο το χώρο των τριών διαστάσεων (μήκος, πλάτος, ύψος) και όχι το χρόνο, που είναι η τέταρτη διάσταση του Υλικού Σύμπαντος, στην πραγματική του υπόσταση. Τον αντιλαμβανόμεθα μόνον ως αλλαγή: περιοδική (κίνηση ήλιου..) ή μη περιοδική (ανθρώπινη ζωή..). Το Υλικό Σύμπαν έχει πλέον αποδειχτεί μαθηματικά και εν πολλοίς πειραματικά ότι είναι ένα χωροχρονικό συνεχές, ένας άπειρος(;) ωκεανός “κοχλάζουσας” ενέργειας, άτμητο/αδιάσπαστο, (αν διασπαστεί τα μέρη διαφέρουν από το Όλον), χωρίς μέσα ή έξω.

Στο Σύμπαν, κάθε σημείο του χώρου είναι ταυτόχρονα παντού, με άλλα λόγια αποτελεί ένα χωρικό συνεχές. Και οι διαιρέσεις του χρόνου που εμείς οι άνθρωποι αντιλαμβανόμεθα ως παρελθόν, παρόν και μέλλον, στο Σύμπαν συμπίπτουν σε ένα σημείο: το συνεχές τώρα. Έτσι φθάνουμε στην έννοια του χωρο-χρονικού συνεχούς. Έχει δηλαδή το Σύμπαν τις ιδιότητες που προσδίδονται στο Θεό: της “πανταχού παρουσίας” και του “αιώνιου παρόντος”, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και χρόνος ως αιωνιότητα ή άχρονος χρόνος.

Η έννοια (και για εμάς τους ανθρώπους “πραγματικότητα”) της ύλης, συνεπώς και η ενέργεια, αποφαίνεται σήμερα η επιστήμη ότι δεν υπάρχει. Εκείνο που πραγματικά υπάρχει είναι μόνον ο χωρόχρονος, του δε χώρου η μεταβαλλόμενη καμπυλότητα (όμως δεν μας είπατε ως τώρα, απ’ όσο ξέρω, τι προκαλεί αυτή τη μεταβολή) δημιουργεί αυτό που, στην περιορισμένη αντίληψή μας των τριών μόνο διαστάσεων, το προσλαμβάνουμε ως ύλη. Όσο μεγαλύτερη η καμπυλότητα, τόσο πυκνότερη η ύλη. Και αν η καμπυλότητα υπερβεί κάποιο όριο, τότε η ύλη γίνεται αόρατη -μαύρες τρύπες κ.α.

Ως εδώ όλα καλά, εφ’ όσον όλα αυτά είναι επιβεβαιωμένες, τουλάχιστον μέσω των μαθηματικών, επιστημονικές ανακαλύψεις, αν και πρόσφατα η θεωρία της σχετικότητας επιβεβαιώθηκε και πειραματικά.

Με βάση αυτή τη νέα “εικόνα’ του Σύμπαντος, που απ’ ό.τι φαίνεται εσείς την αποδέχεσθε ως τη μόνη πραγματική, προχωράτε πιο πέρα: οικοδομείτε μια συνολική κοσμοθεώρηση και καλείτε τον άνθρωπο, την ανθρωπότητα, να χτίσει έναν νέο πολιτισμό, με βάση αυτή τη νέα, “πραγματική” εικόνα του Σύμπαντος.

Καλείτε τον άνθρωπο να αγαπήσει τον πλησίον του, επειδή ΟΛΑ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ , μέσα σε αυτόν “τον κοχλάζοντα ωκεανό της ενέργειας” και ο διαχωρισμός μας ως μεμονωμένων ατόμων, που προκαλούν οι “επιλεκτικές” μας αισθήσεις, είναι ψεύτικος.

Επίσης τον καλείτε να αποδεχτεί ότι και ο θάνατος είναι μία ψευδαίσθηση, εφ’ όσον το υλικό σώμα, ως μέρος του Σύμπαντος δεν μπορεί να χαθεί, παρά μόνον να αλλάξει (μεγαλώσει!) η καμπυλότητά του, οπότε χάνεται από την όρασή μας. (Ωστόσο εδώ έχω μια απορία. Με το θάνατο δεν είναι το υλικό σώμα που χάνεται. Αυτό είναι εκεί και το βλέπουμε, το αγγίζουμε. Προφανώς κάτι που το ενεργοποιούσε έχει φύγει. Τι ήταν αυτό; Ανήκει στο Υλικό Σύμπαν;)

Τέλος καλείτε τον άνθρωπο να αντιληφθεί ότι στο Υλικό Σύμπαν υπάρχει ένα πρωταίτιο, μια πρώτη αιτία των πάντων, αυτό που μερικοί ονομάζουν Θεό. Προς απόδειξη της ύπαρξής Του, εσείς τονίζετε ότι έχει όλες τις ιδιότητες του Σύμπαντος: είναι άχρονος (το Σύμπαν είναι χρονο-συνεχές, χρόνος του είναι το “διαρκές” τώρα), πανταχού παρών, τα πάντα πληρών (το Σύμπαν είναι χωρο-συνεχές, κάθε σημείο του είναι παντού), παντογνώστης (εφ’ όσον κάθε σημείο του Σύμπαντος είναι παντού, γνωρίζει τι συμβαίνει σε κάθε άλλο σημείο).

Άρα ιδού, ανακαλύψαμε ένα Υλικό Σύμπαν που αποδεικνύει ή έστω υποδεικνύει ότι υπάρχει Θεός και μάλιστα με τις ιδιότητες που του αποδίδονται από τις μονοθεϊστικές θρησκείες.

Εδώ τέλειωσε η αναφορά μου στην κοσμοθεώρησή σας και αρχίζουν οι δικές μου σκέψεις και ο καλοπροαίρετος αντίλογος, επειδή η πρόθεση και επιθυμία σας να αλλάξετε το πολιτισμικό υπόδειγμα είναι απολύτως αξιέπαινη και σεβαστή. Το θέμα είναι αν μπορεί να πραγματοποιηθεί αυτή η αλλαγή ως επακόλουθο επιστημονικών ανακαλύψεων που αφορούν το υλικό Σύμπαν, δηλαδή τη λεγόμενη φυσική Πραγματικότητα.

Δική μου βεβαιότητα είναι ότι όταν οι πολιτισμικές αλλαγές επιχειρούνται με βάση τα δεδομένα της “φυσικής πραγματικότητας” είναι πνευματικά καθοδικές και είναι σχεδόν αδύνατον να λειτουργήσουν ανοδικά. Οι αλλαγές στις ιδέες και πεποιθήσεις που επέφεραν οι επιστημονικές ανακαλύψεις του 17ου-18ου αιώνα, που άλλαξαν την εικόνα του Κόσμου προς το “υλικότερο”, καθ’ όσον ο άνθρωπος φάνηκε να αποκτά τον έλεγχο της Φύσης, (ως να ήταν ο Θεός), μετακίνησαν την ανθρωπότητα προς τη θεοποίηση της “υλικότητας”, με κατίσχυση της υλικής επί της πνευματικής πραγματικότητας, σε σημείο ο άνθρωπος (ως γενικότητα) να απομακρυνθεί από το Πνεύμα και τις Αρχές του. Επικράτησε ο υλισμός παντού, τόσο στις φιλοσοφικές και κοινωνικές θεωρήσεις, όσο και στην ψυχονοητική στάση του ανθρώπου και κατ’ επέκταση στις Δυτικές κοινωνίες αυτές καθαυτές.

Εσείς τώρα επιχειρείτε το αντίστροφο: από μιαν “άλλη”, πληρέστερη κατανόηση του υλικού Σύμπαντος, να οδηγηθεί η ανθρωπότητα σε έναν ανώτερο πολιτισμό, θα το έλεγα: σε έναν πνευματικό πολιτισμό. Όμως αυτό το αντίστροφο, είναι άραγε δυνατόν να συμβεί στη βάση μιας κοσμοθεώρησης, όπως αυτή ήδη εκτέθηκε εδώ αρκετά αναλυτικά;

Η δική μου κοσμοθεώρηση (επιτρέψτε μου να έχω τη δική μου, όχι ως μεγάλος επιστήμονας, αλλά ως σκεπτόμενος άνθρωπος) απαντά: όχι αυτό δεν είναι δυνατόν. Ακριβώς επειδή το Πνεύμα δεν είναι ύλη, έστω και αν την ύλη τη “δούμε” όπως υπαγορεύει το χωρο-χρονικό συνεχές. Η κοσμοθεώρησή σας, που συνοπτικά εξέθεσα, δεν αναφέρεται στο Πνεύμα ως Οντότητας υπερβαίνουσας το υλικό Σύμπαν, όποια μορφή και αν έχει αυτό. Υλικό Σύμπαν, Νους και Θεός θεωρούνται έννοιες και πραγματικότητες περίπου ταυτόσημες, ενώ δεν είναι καθόλου.

Πιστεύετε ότι υπάρχει Θεός ως πρωταίτια αρχή του Υλικού Σύμπαντος -και εδώ θα συμφωνήσω μαζί σας. Αλλά, ισχυρίζεσθε: πρωταίτια αρχή εντός του Σύμπαντος αυτού. Όμως ο Θεός είναι η πρωταίτια αρχή του Πνευματικού Σύμπαντος, (αυτό που οι Χριστιανοί ονομάζουμε “Ουρανό”), και δε διέκρινα στην κοσμοθεώρησή σας να (ανα)γνωρίζετε την ύπαρξή του πνευματικού Σύμπαντος. Μήπως όμως αυτό το πνευματικό Σύμπαν είναι η πρωταίτια αρχή του Υλικού Σύμπαντος, οπότε τα πάντα είναι εντελώς διαφορετικά από αυτά που μπορεί να ανιχνεύσει και να περιγράψει η σημερινή επιστήμη;

Στην κοσμοθεώρηση καθενός που μπορεί να στοχαστεί, κάποια στιγμή, τίθεται ένα πελώριο ερώτημα, ίσως κι εσείς το έχετε θέσει, αλλά δεν το έχετε εκφράσει δημόσια. Είναι προφανές ότι η πρωταίτια Αρχή, ο Θεός, “οικοδόμησε” έτσι τον άνθρωπο, ώστε να αντιλαμβάνεται με συγκεκριμένο τρόπο τη φυσική πραγματικότητα. Βέβαια, μερικοί μπορεί να πιστεύουν ότι αυτό έγινε τυχαία, ότι η φυσική εξέλιξη των ειδών είναι αυτο-κατευθυνόμενη ζαριά. Ωστόσο, αν ο Θεός “έπαιζε ζάρια”, το Σύμπαν θα είχε καταρρεύσει, ή μάλλον δε θα είχε καν δομηθεί.

Δεν παίζει ζάρια ο Θεός και τίποτα δεν είναι τυχαίο. Τα πάντα είναι νομοθετημένα ή μάλλον προ-νομοθετημένα. Ή, καλύτερα να πούμε, Θεο-θετημένα. Υπάρχει, λοιπόν κάποιος λόγος που οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται έτσι την φυσική πραγματικότητα. Και έχω τη βεβαιότητα ότι αν δεν μπόρεσαν να αγαπήσουν το Θεό και το συνάνθρωπό τους, ζώντας μέσα σε αυτήν την απίστευτη πανδαισία χρωμάτων, σχημάτων και ακουσμάτων, είτε της Φύσης είτε της Τέχνης, δε θα τον αγαπήσουν περισσότερο γιατί τους συνδέει κάποιο μη αισθητό χωρο- χρονικό συνεχές,

Αν ο άνθρωπος δεν απέκτησε συνείδηση του Κόσμου της Αρμονίας και της Αγάπης με τη βοήθεια των αισθήσεων, που του χάρισαν την μέθεξη κορυφώσεων Αρμονίας όπως, ενδεικτικά, ο Παρθενώνας, η 9η συμφωνία του Μπετόβεν, η Οδύσσεια, ο Ερμής της Ολυμπίας (του Πραξιτέλους), η Αφροδίτη της Μήλου… αλλά και με το “άγγελμα”-πρότυπο της μέχρις αυτοθυσίας Αγάπης που ενσάρκωσε ο Χριστός, τότε ο άνθρωπος δεν πρόκειται να αποκτήσει συνείδηση αυτού του Κόσμου, επειδή κατανόησε (χωρίς βέβαια να το αισθάνεται) ότι ζει μέσα σε έναν “άμορφο” ωκεανό κοχλάζουσας ενέργειας. Έχω την αίσθηση ότι είναι πέρα από την “καθαρή αντίληψη” των πραγμάτων κάτι τέτοιο.

Αλλά ας επανέλθουμε στο ερώτημα: ποιος είναι ο λόγος που ο άνθρωπος “δημιουργήθηκε” έτσι ώστε να αντιλαμβάνεται τη φυσική πραγματικότητα έτσι όπως την αντιλαμβάνεται; Έχω δώσει απάντηση στο ερώτημα αυτό, αλλά δε θα την αναφέρω εδώ. Απλά θέτω το ερώτημα, γιατί αν αυτό δεν απαντηθεί τότε δεν μπορεί να απαντηθεί και το ερώτημα: μπορεί μια άλλη αντίληψη της φυσικής πραγματικότητας να γεννήσει έναν πνευματικό πολιτισμό;

Η κοσμοθεώρηση με βάση την σύγχρονη επιστημονική αντίληψη του Σύμπαντος ως ενιαίου και άτμητου χωροχρονικού συνεχούς, μπορεί ίσως να ανεβάσει λιγάκι πιο “ψηλά” τους φυσιοκράτες που κατανόησαν, ή μάλλον παρανόησαν, τα πάντα ως εκφράσεις της ύλης και εναρμόνισαν με αυτήν την θεώρηση του Κόσμου τον βίο και τις επιδιώξεις τους. Και τούτο επειδή αυτή η νέα αντίληψη του Υλικού Σύμπαντος, ίσως τους πείσει ότι η ύλη είναι ψευδαίσθηση και συνεπώς κάπου αλλού πρέπει να αναζητήσουν την Πραγματικότητα. Και αν περιοριστεί ο στόχος σας στο να αλλάξει αυτός ο συγκεκριμένος τύπος του λεγόμενου “υλιστή” ανθρώπου, αξίζει κάθε έπαινος στην προσπάθειά σας.

Στους ανθρώπους όμως που έχουν κατανοήσει ότι ο Θεός, παρ’ ότι παρών μέσα στο υλικό Σύμπαν, η φύση (η ουσία του) είναι καθαρά Πνευματική, “πέρα, έξω και πάνω” από την ύλη (αν μπορούν αυτές οι λέξεις να εκφράσουν το “αχώρητο” Πνεύμα) δεν έχει να προσθέσει το οτιδήποτε η “νέα”΄αντίληψη του φυσικού Σύμπαντος.

Κι αν δεν είναι εδραιωμένοι γερά στην πνευματική αντίληψη των πραγμάτων, μπορεί να τους σύρει και προς τα πίσω: από την ενατένιση της θεϊκής πνευματικής Ολότητας στην ενατένιση της μερικότητας του υλικού Σύμπαντος, ως αντιπροσωπεύουσα -αναληθώς- την Ολότητα. Γι αυτό εξέφρασα την άποψη ότι κάθε κοσμοθεώρηση βασισμένη μόνον στο υλικό Σύμπαν δεν μπορεί να είναι γνήσια “ανοδική”, να οδηγεί δηλαδή από την ύλη στο Πνεύμα.

Ο σημερινός πολιτισμός, που πράγματι καταρρέει, για να ανορθωθεί χρειάζεται μια Πνευματική κοσμο/θεώρηση. Μια θεώρηση που θα του λύνει με επάρκεια και Αλήθεια τα ερωτήματα: γιατί είμαι εδώ και γιατί έχω περιορισμένη αντίληψη τόσον της φυσικής όσον , πολύ περισσότερο, της πνευματικής πραγματικότητας; “Ζω”, άρα είμαι άχρονος/αιώνιος, μετά το θάνατο; Και ποια είναι “η Οδός η άγουσα προς τη Ζωή”. Ποια είναι δηλαδή η σχέση μου με τον “άχρονο χρόνο”, την αιωνιότητα, και πώς τη μεταβάλλω σε βιωμένη πραγματικότητα;

Συνήθως οι απαντήσεις σε αυτά τα πελώρια και πανανθρώπινα ερωτήματα, όταν δοθούν και εγκολπωθούν από ανθρώπινες κοινωνίες κατά τρόπο συλλογικό, δημιουργούν τους μεγάλους πολιτισμούς. Ποτέ κανένας πολιτισμός δε γεννήθηκε χωρίς αναφορά στο Ιερό και το Αιώνιο, ψευδή ή αληθινή. Με άλλα λόγια δε γεννήθηκε χωρίς να στηρίζεται στη “μεταφυσική” κάποιας θρησκείας -αναφοράς στο Αιώνιο και το Ιερό. Εκείνης, που στη συγκεκριμένη ιστορική στιγμή του έδινε τις κατάλληλες απαντήσεις. Όχι “επιστημονο-λογικά”, αλλά ως βιωματική κάλυψη των ψυχο-νοητικών, συλλογικών αναγκών της συγκεκριμένης κοινωνίας.

Από αυτήν την κοσμοθεώρηση, όπου κυρίαρχος είναι ο πνευματικός Κόσμος και όχι ο υλικός, ο οποίος εν τω συνόλω του, ως χωροχρονικό συνεχές, πιθανόν να αποτελεί μία καθ’ ολοκληρίαν ψευδαίσθηση, ένα παιχνίδισμα του Πνεύματος, συνάγεται ότι Α-λήθεια δεν είναι η μνήμη του παρελθόντος, όπως λέτε, αλλά η επαναφορά στην ανθρώπινη μνήμη της Πνευματικής Πραγματικότητας που περιλαμβάνει όλη τη Γνώση, έστω και με μορφή πνευματικών αναλαμπών, κατά το ξεκίνημα του μεγάλου αυτού οδοιπορικού. Μετάνοια δεν είναι μία κατάσταση μετά-τη-νόηση, αλλά εκείνη η μετ-άλλαξη της νόησης που φέρνει “σεισμικές αλλαγές” στη δομή της. Και επιδίωξη του μοναχού ή του ασκητή δεν είναι να γίνει ένα με το Υλικό Σύμπαν, αλλά να γίνει ένα με το Πνευματικό Σύμπαν, με αυτό που οι πρόγονοί μας ονόμαζαν ΕΙΝΑΙ, να γίνει ένα με τον Θεό ως Όλον: το πνευματικό και χωροχρονικό Όλον.

Θα με ρωτήσετε ίσως: και πώς τεκμηριώνονται όλα αυτά; Όλοι οι ενατενίζοντες προς το Πνεύμα γνωρίζουν, μερικοί το γνωρίζουν και βιωματικά, ότι υπάρχουν επάλληλοι κόσμοι , προστιθέμενης κάθε φορά , ας το εκφράσουμε έτσι, μιας νέας διάστασης. Ο Απόστολος Παύλος μας αναφέρει ότι έφθασε μέχρι τρίτου “Ουρανού”, που ίσως είναι ο ύψιστος από τους πνευματικούς κόσμους, επειδή εκεί βίωσε αυτό που ονομάζουμε “Παράδεισο” (Β’ Κορινθίους, ιβ’ 1-6). Εμείς ωστόσο, πλην ελαχίστων, δεν έχουμε καμία αντίληψη των κόσμων αυτών και της σχέσης τους με το φυσικό/υλικό Σύμπαν.

Ο κόσμος των πέντε διαστάσεων, ο κατώτερος των πνευματικών κόσμων (ο πρώτος των “Ουρανών”) δε γίνεται αντιληπτός από τον κόσμο των τεσσάρων διαστάσεων, αυτόν του χωροχρονικού συνεχούς που μέσα του ζούμε. (Ή μάλλον νομίζουμε ότι ζούμε, εφ’ όσον ο Χριστός με σαφήνεια είπε: “…και άφες τους νεκρούς θάψαι τους εαυτών νεκρούς” (Ματθ. 8, στ. 22) εννοώντας, θαρρώ, ότι η αληθινή ζωή είναι αλλού!).

Και ελπίζω, κύριε Δανέζη, να μην κάνετε το λάθος που καταγγέλετε: επειδή δεν γίνονται αντιληπτοί οι κόσμοι αυτοί , ούτε από τις αισθήσεις μας ούτε από επιστημονικά όργανα, να θεωρήσετε ότι δεν υπάρχουν. Ως επιστήμονας θα σταθείτε, βέβαια, μπροστά στο άγνωστο με ένα ερωτηματικό, αλλά όχι ασφαλώς με την απόφανση: “δεν υπάρχει”, ως εάν γνωρίζατε ότι δεν υπάρχει.

Κι αν θέλετε πραγματικά να γνωρίσετε το Πνευματικό Σύμπαν, θα το επιδιώξετε μέσα από τη μόνη εμπειρία που αυτό “αποκαλύπτεται”: τη βιωματική εμπειρία του “αναχωρητή”. Αυτού που αναχωρεί από το χωρόχρονο (όπου κι αν βρίσκεται, στην έρημο ή στον κόσμο) για να συναντήσει και να ενωθεί με το όντως Άχρονο και Αχώρητο, το όντως Ον!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *